WCAG Nedir? Web Erişilebilirliği İçin Sade Bir Rehber

Sitenizi fare kullanmadan, sadece klavyeyle gezmeyi hiç denediniz mi? Ya da ekranı göremeyen birinin, sitenizi sesli okuyan bir programla nasıl dolaştığını düşündünüz mü? Birçok site bu iki testten de geçemiyor ve farkında olmadan ziyaretçilerinin bir kısmını kapıda bırakıyor.

Web erişilebilirliği, sitenizin herkes tarafından kullanılabilmesi demek. Bu yazıda erişilebilirliğin ne olduğunu, WCAG standardını ve sitenizde hemen kontrol edebileceğiniz noktaları anlatıyoruz.

Web erişilebilirliği nedir?

Web erişilebilirliği, bir sitenin görme, işitme, hareket veya bilişsel bir engeli olan kişiler de dahil olmak üzere herkes tarafından kullanılabilir olmasıdır. Ama yalnızca engelli bireyleri ilgilendirmez. Yaşlı kullanıcılar, kolu alçıda olanlar, güneş altında telefondan bakanlar ya da sessiz bir ortamda video izlemek zorunda olanlar da erişilebilir tasarımdan fayda görür.

WCAG nedir?

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), web içeriğinin erişilebilir olması için uluslararası kabul görmüş kurallar bütünüdür. W3C tarafından yayınlanır. En güncel sürümü WCAG 2.2'dir.

Kurallar üç seviyeye ayrılır:

• A: En temel gereklilikler.
• AA: Çoğu yasal düzenlemenin ve kurumun esas aldığı seviye.
• AAA: En ileri seviye; her içerik için ulaşılması beklenmez.

Bir siteyi erişilebilir yapmak istiyorsanız hedef genellikle WCAG 2.2 AA seviyesidir.

Dört temel ilke

WCAG'nin tüm kuralları dört ilke etrafında toplanır:

Algılanabilir

İçerik, kullanıcının algılayabileceği bir biçimde sunulmalıdır. Görsellerin metin açıklaması olması, videoların altyazılı olması ve metinle arka plan arasında yeterli kontrast bulunması bu ilkeye girer.

Kullanılabilir

Site, farklı yöntemlerle kullanılabilmelidir. Tüm menüler, butonlar ve formlar yalnızca klavyeyle de çalışmalı; kullanıcıya içeriği okuması için yeterli süre tanınmalıdır.

Anlaşılabilir

İçerik ve arayüz anlaşılır olmalıdır. Form hataları açıkça belirtilmeli, menüler sayfadan sayfaya tutarlı davranmalıdır.

Sağlam

Site, ekran okuyucular gibi yardımcı teknolojilerle uyumlu çalışacak şekilde doğru kodlanmalıdır.

Neden önemli?

• Daha fazla müşteri: Erişilemeyen bir site, potansiyel müşterilerinizin bir kısmını hiç sitenize sokmaz.
• Daha iyi SEO: Görsel açıklamaları, düzgün başlık yapısı ve anlamlı bağlantı metinleri hem ekran okuyuculara hem de Google'a yardımcı olur.
• Yapay zekâ aramaları: İyi yapılandırılmış, anlamlı kodlanmış sayfalar yapay zekâ sistemleri tarafından da daha kolay okunur.
• Yasal gereklilikler: Birçok ülkede erişilebilirlik giderek yasal bir zorunluluğa dönüşüyor.

Avrupa'ya satış yapanlar için bir not

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (European Accessibility Act), Haziran 2025'ten itibaren AB'deki tüketicilere sunulan e-ticaret dahil bazı ürün ve hizmetler için erişilebilirlik şartları getirdi. Çok küçük işletmeler için bazı istisnalar bulunuyor. AB'deki tüketicilere online satış yapıyorsanız bu düzenlemenin sizi nasıl etkilediğini mutlaka değerlendirin. Kapsam ve yükümlülükler için bir hukuk danışmanından görüş almanızı öneririz.

En sık görülen hatalar

• Görsellerin açıklama metninin olmaması ya da dosya adının açıklama olarak kullanılması
• Metin ile arka plan arasında yetersiz kontrast
• Klavyeyle açılamayan menüler ve kapatılamayan açılır pencereler
• Etiketi olmayan form alanları
• Bilginin yalnızca renkle verilmesi (örneğin hatalı alanın sadece kırmızıyla gösterilmesi)
• Klavyeyle gezinirken nerede olduğunuzu gösteren odak çerçevesinin tasarım gereği kaldırılması
• "Buraya tıklayın" gibi anlamsız bağlantı metinleri

Sitenizi nasıl test edersiniz?

1. 1Klavye testi: Fareyi bırakın ve yalnızca Tab tuşuyla sitenizi gezin. Her menüye, butona ve forma ulaşabiliyor musunuz? Nerede olduğunuzu görebiliyor musunuz?
2. 2Otomatik araçlar: Google Lighthouse veya WAVE gibi ücretsiz araçlar, kontrast ve eksik açıklama gibi sorunları hızla bulur.
3. 3Ekran okuyucu testi: Windows'ta NVDA, Mac ve iPhone'da VoiceOver ile sitenizin nasıl okunduğunu dinleyin.

Otomatik araçlar sorunların ancak bir kısmını yakalayabilir. Gerçek bir değerlendirme için manuel test şarttır.

Sık sorulan sorular

Türkiye'de web erişilebilirliği zorunlu mu?

Kamu kurumları başta olmak üzere bazı alanlarda erişilebilirlikle ilgili düzenlemeler bulunuyor ve bu alan gelişiyor. İşletmenizin durumunu güncel mevzuata göre değerlendirmenizi öneririz. Zorunlu olmasa bile erişilebilirlik, daha fazla kullanıcıya ulaşmanın ve daha iyi bir site sunmanın yoludur.

Mevcut sitemi erişilebilir hale getirmek için baştan yapmam gerekir mi?

Çoğu zaman hayır. Görsel açıklamaları, kontrast, form etiketleri ve klavye desteği gibi düzeltmeler mevcut site üzerinde yapılabilir. Yapı çok eskiyse yeniden geliştirme daha mantıklı olabilir.

Erişilebilirlik tasarımı çirkinleştirir mi?

Hayır. İyi kontrast, net yazı tipleri ve anlaşılır menüler herkes için daha iyi bir deneyim sunar. Erişilebilirlik, iyi tasarımın bir parçasıdır.

Sonuç

Web erişilebilirliği; daha fazla kullanıcıya ulaşmak, Google'da daha iyi anlaşılmak ve özellikle Avrupa'ya satış yapan işletmeler için yasal riskleri azaltmak demek. İlk adım olarak bugün sitenizi yalnızca klavyeyle gezmeyi deneyin. Sitenizin erişilebilirlik durumunu birlikte değerlendirmek için kısa bir görüşme ayarlayabiliriz.